موفقیت شرکت آرا پژوهان امین یزد در اخذ مجوز آزمایشگاه همکار از موسسه تحقیقات خاک و آب

“گاهی اوقات یک تلنگر یا یک اتفاق هرچند کوچک و یا حتی یک حرف ممکن است مسیر زندگی شما را به طور کلی تغییر بدهد پس حتما سعی کنید با دید بازتری به فرصتها نگاه کنید. البته تجربه من در این مدت به من ثابت کرده است که نمیتوان به همه کارآفرینی را توصیه کرد و یک فرد با روحیه کارآفرینی معمولا این فرصتها را تشخیص می دهد.”
این ها بخشی از صحبت های شراره ستوده مدیرعامل شرکت آرا پژوهان امین یزد، یکی از شرکت های فناور پارک علم و فناوری است. او دانشجوی PhD میکروبیولوژی دانشگاه اصفهان و دارای پروانه کارشناسی رسمی استاندارد در زمینه تدوین استاندارد و نظارت بر اجرای استاندارد در حوزه میکروبیولوژی و بیولوژی است. خانم ستوده مشارکت در مواردی چون تدوین استاندارد ملی ایران، استاندارد بین المللی و مشارکت در تالیف کتاب” فیزیولوژی پروکاریوتها” از انتشارات دانشگاه اصفهان را در کارنامه دارد. نمایندگی شتاب دهنده لاکتوویژن در یزد به عنوان شتاب دهنده تخصصی در حوزه پروبیوتیک ها و بیوتکنولوژی غذایی و همکاری با واحدهای آموزشی در سطح استان یزد در زمینه برگزاری دوره های آموزشی در حوزه میکروبیولوژی از دیگر فعالیت های اوست.
روابط عمومی پارک علم و فناوری یزد با این کارآفرین موفق گفت و گو داشته که در ادامه می خوانید:

چه دلیلی باعث شد که به سمت راه‌اندازی یک کسب و کار حرکت کنید؟
بنده قبل از شروع کارآفرینی به مدت 12 سال سابقه کاری در حوزه صنعت و خدمات آزمایشگاهی داشتم و البته سابقه تدریس در دانشگاه در زمینه تخصصی میکروبیولوژی غذایی را نیز دارم. یک ویژگی که من را از اینکه یک کارمند معمولی در محیط کارم باشم، متمایز می کرد این بود که در محیط کار با عشق و انگیزه بالا کار می کردم و از چالش ها و یا مشکلات استقبال می کردم و مشتاقانه برای حل کردن مسائل کاری یا برنامه ریزی برای پیشبرد کارهای جدید اقدام می کردم و شاید زمان زیادی حتی خارج از مدت زمان کاری را به این موضوع اختصاص می دادم. این ویژگی کم کم به خط مشی کاریم تبدیل شد و در نهایت از آنجائیکه در یک محیط کارمندی شاید نتوان تمام ایده ها را اجرائی کرد، همین موضوع به همراه برخی مشکلات ایجاد شده در محیط کاری باعث شد در یک بازه زمانی یکساله و با بررسی همه جوانب تصمیم گرفتم که مسیر شغلی ام را تغییر بدهم و راهی را انتخاب کردم که بتوانم تمام انرژی، انگیزه، عشق و پشتکارم را در آن بکار بگیرم و این موضوع دلیل اصلی من برای تغییر مسیرم از کارمندی به کارآفرینی بوده است.

از آغاز راه و مرحله اولیه شکل گیری شرکت بگویید؟
شرکت آراپژوهان امین در 28 اسفند 1396 شکل گرفت و برای فعالیت نیازمند به فضای آزمایشگاهی با الزامات ایزو 17025 بود. بنابراین شروع فعالیت شرکت بعد از استقرار در واحد آزمایشگاهی بخش بیوتکنولوژی ساختمان مراکز رشد اقبال پارک علم و فناوری یزد در شهریور ماه سال 1397 آغاز شد. شروع کارآفرینی ساده نیست و تغییر مسیر مطمئنا مشکلات و هزینه های زیادی را به دنبال داشت اما با علم به این مشکلات و هزینه های جانبی، تمام سعی من بر این بوده که با مطالعه و بررسی همه جوانب هزینه ها مدیریت شود و خللی در مسیر کاری ایجاد نشود.

شرکت شما در راستای ارائه چه محصول یا خدماتی فعالیت می کند؟
شرکت آراپژوهان بر مبنای فعالیت در دو بخش اصلی شکل گرفته است و هر کدام از این بخشها خود به زیرشاخه های مختلفی تقسیم شده اند . فعالیت در بخش اول شامل خدمات تخصصی میکروبیولوژی و بیوتکنولوژی و بخش دوم: تولید مواد مصرفی آزمایشگاهی و کیت های تشخیصی آزمایشگاهی در زمینه میکروبیولوژی و بیوتکنولوژی است. همانگونه که گفتم هر کدام از این بخشها به زیر شاخه های مختلفی تقسیم شده اند که از جمله در بخش خدمات تخصصی استقرار ایزو 17025، اخذ مجوز همکاری از سازمانهای مختلف، همکاری با دانشگاهها، همکاری با شتاب دهنده های تخصصی و … از اهداف بخش اول هستند. در بخش دوم نیز استقرار ایزو 13485 و اخذ مجوز از سازمان تجهیزات پزشکی جهت تولید، ضروری است.

در موقعیت جامعه چه اقشاری مخاطبین شرکت شما را تشکیل می دهند؟
فعالیتهای تخصصی قاعدتا باعث می شود که جمعیت خاصی از جامعه به عنوان مخاطبین ما باشند. اما به صورت کلی می توان به این موارد اشاره کرد:
دانشجویان در رشته های صنایع غذایی، بیوتکنولوژی، میکروبیولوژی و البته سایر رشته ها از جمله فنی و مهندسی که در زمینه مواد آنتی باکتریال فعالیت دارند از جمله مخاطبان ما در بخش دانشگاهی هستند.
در زمینه صنعت نیز شرکتهای فعال در حوزه صنایع غذایی، آرایشی و بهداشتی، بیوتکنولوژی، تولید کنندگان کودهای آلی و بیولوژیکی، بیمارستانها و مراکز درمانی و حتی شرکتهای فعال در زمینه تولید محصولات آنتی باکتریال مانند کاشی ها و رنگهای ضد میکروبی معمولا جهت عارضه یابی، فرمولاسیون، تعیین اثر بخشی و … از جمله مراجعین هستند.
همچنین در حال حاضر با شرکتهای مختلفی در استان یزد به عنوان بخش مکمل واحد R&D این شرکتها، همکاری های خوبی را داریم.
در بخش تولید نیز آزمایشگاههای بخش کنترل کیفی شرکتهای یاد شده در بالا ، دانشگاهها ، آزمایشگاههای تحقیقاتی حوزه زیست فناوری، آزمایشگاههای تشخیص طبی و … به عنوان مشتریان این بخش می توان نام برد.

از رقبای شرکت بگویید؟
یکی از مهمترین مسائل حوزه کارآفرینی وجود رقبا است. شاید وجود رقیب در ابتدای کارآفرینی باعث احساس شکنندگی در فرد کارآفرین و مجموعه کاری او شود. اما با علم به این موضوع، به نظر من وجود رقیب اگر به درستی به آن نگاه شود میتواند باعث پیشرفت کاری شود. اولین نکته اینکه من برای اینکه ذهن آرام و فعالی داشته باشم سعی کردم طبق برنامه کاری و هدفی که تعیین کردم پیش بروم و دائما خودم را مورد سنجش قرار بدهم که در هر روز کاری چه قدمهایی برداشته ام. این موضوع موجب شده که دائما خودم را مورد ممیزی قرار بدهم و این ناخودآگاه به پیشرفت من کمک بزرگی خواهد کرد. علاوه بر اینکه ایده های افراد برای مسیر کاریشان مطمئنا با هم تفاوتهایی دارد و مهم این است که بدانیم تفاوت ما با رقیبمان در چیست و چگونه می توانیم از این تفاوت به عنوان سکوی پرتاپ خودمان استفاده کنیم و به صورت حرفه ای در تقویت تفاوتهای مثبت خودمان بکوشیم.
البته به نظر من وجود رقیب باعث می شود که آن حوزه کاری موفق تر ظاهر شود. به عنوان مثال استان یزد به دلیل فراوانی کارخانجات کاشی و یا تولید فرآورده های کنجدی و یا سایر محصولات مشابه شهرت جهانی دارد. با این وجود مطمئنا هر کدام از این شرکتها مشتریان خود را دارند و حضور رقیب باعث می شود که دائما در پی تغییر و پیشرفت مطابق با شرایط روز دنیا باشند. علاوه بر این من سعی کرده ام که با رقبا در تعامل باشم و با یکدیگر مراودات کاری داشته باشیم و در زمینه هایی که خدمات متفاوت داریم از کمک یکدیگر استفاده کنیم.

آیا بدون سرمایه مالی کارآفرینی ممکن است؟
سخت است اما امکان پذیر است. شاید در ابتدا از نظر عموم گفتن پاسخ “بله “کمی شعارگونه به نظر برسد. اما یک ویژگی مهم آغاز کارآفرینی بدون سرمایه مالی کافی، در این است که مطمئنا تلاش بیشتری خواهید کرد که کمبود سرمایه را با تلاش بیشتر جبران کنید و همچنین در هزینه های مالی سعی خواهید کرد که مدیریت خیلی قوی داشته باشید و همین باعث خواهد شد حتی بعد از پیشرفت و بدست آوردن توان مالی بالا باز هم طبق عادت مدیریت خوبی برای مسائل مالی داشته باشید. یکی از کتابهای خوبی که در این زمینه وجود داره و توصیه میکنم که حتما مطالعه شود کتاب “قدرت بی پولی” است. شاید خیلی جاها سرگذشت افراد موفق و ثروتمندی رو مطالعه کرده باشیم که از صفرشروع کرده اند ولی پشتکار بسیار بالایی داشته اند. من هم برای شروع بدون توان مالی بالا و با حداقل پول و وام ،کار خودم را شروع کرده ام و خوشبختانه عل رغم اینکه بعضی جاها نبود نقدینگی موجب کند شدن پیشرفت کار شده ولی با این وجود با سرعت آهسته تر رو به جلو حرکت کردم.
به نظر شما دانشگاه چقدر در مسیر موفقیت‌تان موثر بود؟
یکی از معضلات جامعه امروز این است که خیلی از دانشجویان رشته هایی رو انتخاب می کنندکه به آن علاقه ای ندارند، خب این موضوع باعث می شود که بعد از فارغ التحصیلی واقعا ایده ای در زمینه رشته تحصیلی خودشون نداشته باشند و یا جویای کار فقط به دلیل نیاز مالی باشند و من حتی دانشجوهای زیادی رو می شناسم که شاغل هستند و در رشته تحصیلی غیر مرتبط با فعالیت شغلیشون مشغول به تحصیل هستند تا فقط یک مدرک دانشگاهی داشته باشند. البته یک ایرادی که به دانشگاهها وارد هست این موضوع هست که تئوری بودن مباحث همراه با آموزش این مطالب به صورت خسته کننده و غیر کاربردی باعث بی انگیزگی دانشجویان می شود. در حالی که اگر واقعا اساتید با توجه به حوزه های کاری رشته تحصیلی، سعی کنند مطالب کاربردی رو به دانشجویان آموزش بدهند قطعا دانشگاه نقش پررنگی در موفقیت دارد. چون حضور اساتید باتجربه در یافتن مسیر خیلی کمک کننده است. من علاقه ای به تحصیل به صورت مداوم و بدون توقف نداشتم و دوست داشتم که همراه با تحصیل کار کنم و حتی در بازه هایی ترجیح دادم تجربه کاری رو بالا ببرم و سپس مجددا ادامه تحصیل بدهم. این موضوع برای اینکه هنگام حضور در دانشگاه انگیزه بیشتری برای پیشبرد اهدافم داشته باشم برای من بسیار الهام بخش بود. چون توانستم بین تجربیات کاری خودم با مطالب تئوری و تجربیات اساتیدم ارتباط خوبی رو در ذهنم ایجاد کنم.
در سیستم مدیریتی شما، در راستای ارایه خدمات با کیفیت، تا چه میزان از علوم روز دنیا بهره برده‌اید؟ و در این زمینه چه اقداماتی انجام داده‌اید؟
یکی از ویژگی های کارآفرینان علاقمندی به یادگیری هست و خب من علاقه فراوانی به یادگیری دارم و همیشه در هر زمان یکی از شادترین لحظات من زمانی است که مطلب جدیدی را بخواهم یاد بگیرم. این علاقمندی باعث خواهد شد که تمام تلاش خود را بکنید که از علوم روز دنیا در زمینه کاری خود و یا عوامل دخیل در پیشرفت کاری خود اطلاع داشته باشید. در زمینه خدمات تخصصی تلاش کرده ام که با بررسی فعالیتهای شرکتهای مشابه در دنیا و یا استانداردها و متدهای مورد استفاده این شرکتها، سعی در بهینه سازی و بالا بردن کیفیت خدمات و یا حتی راه اندازی خدمات جدید داشته باشم. علاوه بر این در زمینه رشد و تعالی فردی جهت مدیریت بهتر سعی کرده ام که از دوره های آموزش فردی اساتید مجرب استفاده کنم .
تاکنون با چه مشکلاتی روبه رو بوده اید و برنامه شما برای بهتر شدن خدماتتان چیست؟
قطعا بدون مشکل نبوده است. البته از جانب خودمان سعی کرده ایم که از تجارب دوران کاری گذشته استفاده کنیم و از بروز خیلی از مشکلات درون سازمانی جلوگیری کنیم اما یک سری از مشکلات نشات گرفته از محیط بیرون است از جمله طولانی بودن فرآیند اخذ مجوزها یا پاسخگو نبودن بعضی از ارگانها. اما در مجموع مشکلات سیستم در حدی نبودند که قابل رفع نباشند. برای بهتر شدن خدمات نیز سعی کرده ام که با پیاده سازی ایزو 17025 سطح خطاهای آزمایشگاهی و سیستمی رو کاهش دهیم و بعد از اخذ مجوزها شرایط را برای تبلیغات وسیع تر در حد کشوری و ایجاد شبکه ارتباطی لازم جهت گسترش کار فراهم کنیم. در سال سوم استقرار در پارک هدف عمده اخذ مجوزهای باقیمانده برای تکمیل شدن دامنه خدمات و همچنین شروع کار تولیدی و به دنبال آن افزایش تبلیغات و گسترش کار و تیم سازی است.
کارآفرینان چندین سال در شرایطی زندگی می‌کنند (با سختی فراوان). تا در آینده به گونه‌ای زندگی کنند (با ثروت فراوان) تا چه حد با این جمله موافق هستید؟ آیا تجربه شخصی خودتان هم در همین راستا بوده است؟
بله. کاملا موافقم. حتی یکی از مسائلی که در بازه زمانی یکساله برای تغییر مسیر به کارآفرینی به آن زیاد فکر می کردم همین مسئله بود. و با خودم پیمان بستم که به مدت 5 سال باید به شدت تلاش کنم و هر گونه سختی، استرس و مشکل رو پذیرا باشم و حق شکایت، اعتراض یا ناخوشایند کردن فضای خانواده را ندارم تا بتوانم به اون جایگاهی که در ذهنم در نظر دارم برسم. در حال حاضر وارد سومین سال مسیر کاریم شده ا م و خدا رو شکر تقریبا مسیر رو به جلو را طی کرده ام و این یعنی علی رغم مشکلات بیرونی توانسته ام که تا حد زیادی مطابق با برنامه ها پیش بروم. من واقعا زمانهایی رو که میتونستم تفریح یا استراحت کنم رو به پیشبرد کارهام اختصاص دادم و به شخصه از این کار پشیمون نیستم. شاید از نظر افراد نزدیکی که از بیرون نظاره گر هستند این یعنی سخت گرفتن گرفتن و لذت نبردن از زندگی. اما به نظر من همیشه تلاش و پشتکار مداوم باعث می شود که پیشرفت بهتری نسبت به عموم جامعه داشته باشید و بعد از پیشرفت شاید خیلی ها فقط به شرایط شما غبطه بخورند در حالی که واقعا نمی دانند که چه سالهای زیادی صرف تلاش مداوم ، تحمل شکستها ، دوباره بلند شدن و قدم برداشتن شده است. فردی که وارد حیطه کارآفرینی می شود باید بداند نهالی را کاشته است که بعد از چند سال تلاش و مراقبت تبدیل به درخت پربار می شود بنابراین یکی از ویژگی های مهم فرد کارآفرین صبوری است.

کسب و کار در حوزه فناوری و نوآوری چه تفاوتی با کسب و کارهای سنتی دارد؟
در کسب و کارهای سنتی معمولا یک مسیر مشخص و ثابتی در نظر گرفته می شود و معمولا هم فرد محور هستند. در حالی که یکی از بزرگترین دلایل پیشرفت شرکتها داشتن تیم همکاری قوی و منسجم است. البته یافتن افرادی که بتوانند در یک تیم همراه با اخلاق حرفه ای به درستی در کنار یکدیگر کار کنند و همپوشانی خوبی داشته باشند نیاز به صرف زمان و سنجش افراد دارد چون گاهی اوقات عجله برای ایجاد تیم حرفه ای در سیستم کسب و کار نتیجه معکوس می دهد و ممکن است باعث آسیب به ساختار کسب و کار و یا حتی ورشکستگی آن شود.علاوه بر این یکی دیگر از تفاوتهای کسب و کار در حوزه فناوری و نوآوری این است که معمولا همه افراد عادی جامعه قادر به انجام آن نیستند چون مطالعه و تحقیق و پژوهش تخصصی جزء لاینفک این نوع از کارآفرینی است و نیاز به افراد متخصصی دارد که دائما با علم روز دنیا همراه باشند. یکی از دلایلی که دوست داشتم فقط در زمینه تخصصی تحصیلی خودم فعالیت داشته باشم همین موضوع بوده است که علی رغم اینکه با فعالیت تخصصی دامنه مشتریان از حالت عمومی به حالت تخصصی کاهش می یابد اما انجام دادن کار تخصصی باعث متمایز شدن و ایجاد برند در آن زمینه خواهد شد.
از ابتدای تأسیس شرکت تاکنون حائز رتبه، مقام یا مجوز خاصی شده اید؟
بله در این مدت سعی کردیم که به ترتیب براساس اهداف و برنامه های مشخص که قبلا در مورد آن توضیح دادم زیرساختهای لازم برای اخذ مجوزها جهت گسترش دامنه فعالیت رو فراهم کنیم. تا کنون موفق به اخذ مجوز آزمایشگاه همکار از موسسه تحقیقات خاک و آب در زمینه آنالیز کودهای آلی و بیولوژیکی، آزمایشگاه معتمد محیط زیست به عنوان آزمایشگاه تخصصی بیولوژی، عضویت فعال شبکه آزمایشگاهی فناوری های راهبردی و اخیرا نیز موافقت اصولی از سازمان غذا و دارو در زمینه آزمایشگاه تخصصی میکروبیولوژی رو کسب کنیم. البته قابل ذکر هست که اخذ مجوزها فرآیندی زمانبر است و در حال حاضر پیگیر اخذ چند مجوز دیگر هستیم که انشاالله با نهایی شدن آنها از طریق سایت شرکت اطلاع رسانی خواهد شد.
چه کسانی در این راه شما را حمایت کردند؟
کارآفرینی برای یک زن شاید از دیدگاه اطرافیان یک کار سختی باشد اما به نظر من زنان با توجه به اینکه بالفطره به عنوان یک همسر و مادر توانایی مدیریت صحیح در خانواده به عنوان اولین نهاد اجتماعی رو دارند، پس بنابراین اگر عشق به کارآفرینی داشته باشند می توانند مدیران موفقی در کسب و کار هم باشند. خب همین موضوع باعث شد که همسرم و اعضای خانواده ام به خصوص پدرم مشوقین اصلی من بوده اند چرا که در این مدت با توجه به اینکه در زمینه کار و تحصیل همزمان موفقیتهایی رو بدست آورده بودم تا حدودی برای آنها روشن بود که توانایی مدیریت کسب و کار خودم را نیز خواهم داشت. پدرم یک جمله معروفی رو همیشه به من می گفت: من به فرزندانم ماهی نداده ام اما سعی کرده ام به شما ماهیگیری رو یاد بدم و جمله دومشون که موقعی که تردید داشتم برای کارآفرینی به من گفتند: از هیچ کس و هیچ چیز نترس و فقط خدا رو شاهد اعمالت در نظر بگیر و سعی کن در زندگیت گنجشک روزی نباشی.
همچنین از سایر عزیزان به خصوص دوستان صمیمی خودم که در این راه همیشه سعی کرده اند به من انرژی مثبت بدهند، تقدیر و تشکر کنم. البته افرادی هر چند اندک هم بوده اند که سعی کرده اند با حرفهای مایوس کننده در من دلسردی یا ترس رو ایجاد کنند، اما این دیدگاه هم باعث شد که تلاش بیشتری برای قوی تر کردن خودم داشته باشم . خیلی وقتها انتقادات در پیشرفت فردی تاثیر بیشتری دارد.
با توجه به زمینه فعالیت شرکت شما بفرمایید تاکنون چه اقداماتی در زمینه محیط زیستی، نانو و بیو تکنولوژی انجام دادید؟
در حال حاضر در زمینه محیط زیستی به عنوان بخش R&D برخی از شرکتهای پارک علم و فناوری یزد در زمینه تصفیه پساب آلی با استفاده از روش بیولوژیکی و همچنین پایش بی خطر سازی پسماندهای بیمارستانی فعالیت داشته ایم. در زمینه نانو خدمات و همکاری خوبی رو با شرکتهای پارک علم و فناوری در زمینه اثر بخشی فعالیت انتی باکتریالی محصولات نانویی داشته ایم و همچنین با شرکتهای تولید کننده کاشی های آنتی باکتریال با استفاده از مواد نانویی نی زدر حال حاضر همکاری داریم. در حوزه بیوتکنولوژی علاوه بر خدمات تخصصی که در این بخش به مشتریان ارائه می شود همچنین در زمینه جداسازی پروبیوتیکهای بومی و محصولات جدید بر پایه این باکتریهای مفید در حال پژوهش و فرمولاسیون هستیم. علاوه بر این در زمینه تولید نیز چند محصول مبتنی بر میکروارگانیسم ها را تهیه کرده ایم که بعد از اخذ مجوز از سازمان مربوطه و سپس یافتن سرمایه گذار مناسب به مرحله اجرایی خواهیم رساند.
در موضوع کرونا شرکت شما چه فعالیت هایی انجام داده است؟
در بخش خدمات بررسی اثر بخشی محصولات ضدعفونی کننده رو داشته ایم که از سال گذشته تا کنون آنالیزهای زیادی رو در این زمینه داشته ایم و همکاری خوبی را با معاونت غذا و داروی یزد در این زمینه داشته ایم و همچنین با چند شرکت بزرگ در استان یزد که در زمینه این محصولات فعالیت داشتند جهت بهینه سازی فرمولاسیون همکاری نزدیکی داشتیم. در بخش تولید هم یک محصول با همکاری پژوهشگران بخش ویروس شناسی دانشگاه اصفهان داشتیم که این محصول برای تغلیظ ویروس در مرحله نمونه برداری تاثیر داشت که با نمونه برداری از بزاق در ساده تر شدن فرآیند نمونه برداری می توانست نقش داشته باشد. اما در اسفند ماه گذشته برای گرفتن تسهیلات از صندوق پژوهش جهت تولید، اعلام شد که باید مجوز تولید وجود داشته باشد و ارگان ذی ربط جهت اخذ مجوز این محصول اداره تجهیزات پزشکی است که با توجه به فرآیند نسبتا طولانی که برای اخذ این مجوز نیاز است، این محصول در حد نمونه اولیه باقی مانده است.
به علاقمندان کارآفرینی چه توصیه هایی دارید؟
در ابتدا مهمترین چیز قبل از کارآفرینی خودشناسی است. تا جایی که ممکن هست در حال کنکاش درون خودتون باشید، خواسته هاتون از زندگی خودتون و اینکه چه چیزی به شما هیجان، شادی و انرژی می دهد. بپذیریم که مسئولیت شکست یا موفقیت مان خودمان هستیم و بخش اعظم موفقیت ها یا ناکامی های ما از درون ما، افکار ما و قدمهایی که برداشته ایم منشاء گرفته اند. همچنین داشتن نظم نیز عامل بسیار مهمی در پیشرفت کارها است. همیشه سعی کنید به دنبال یادگیری باشید تا ذهن به صورت فعال باقی بماند.
یک فرد کارآفرین باید صبور باشد چون هیچوقت موفقیت یک شبه بدست نمیاید و شاید سالها زمان نیاز باشد تا بتوانید به آن جایگاهی که باید برسید همانگونه که در مورد خودم اعلام کردم که طبق برآوردها 5 سال زمان برای خودم در نظر گرفتم. به خاطر همین اگر در این مسیر کسی خرده گرفت یا با حرفهای مایوس کننده مواجه شدید باید بشنوید ولی اگر به خودتون و راهتون ایمان دارید، حتما ادامه دهید.