گروه مهندسی شرکت دیده بان توسعه پایدار (ZimaSciences) در سال ١٣٩٣ تاسیس و در پردیس زیست فناوری پارک علم و فناوری یزد مستقر شد. یکی از محصولات مهم و قابل تحسین این شرکت، دستگاه فوق کم مصرف اندازه گیری سطح آب است که برای جمع آوری اطلاعات تغییرات سطح آب توسعه یافته است. با محمدرضا کوثری، مدیرعامل این شرکت به گفتگو نشستیم که حاصل آن را با هم می خوانیم:
– لطفا مختصری از فعالیت های شرکت بگویید
گروه مهندسی شرکت دیده بان توسعه پایدار در سال ١٣٩٣ تاسیس گردید. این شرکت مستقر در پردیس زیست فناوری پارک علم و فناوری یزد می باشد. اهداف اصلی این گروه پیشرفت علمی با بهره گیری از فناوری اطلاعات نوین در علوم محیطی و حرکت در راستای بهبود محیط زیست و دستیابی به توسعه پایدار می باشد. از جمله فعالیت های شرکت می‌توان به تهیه بانک های اطلاعاتی در حیطه علوم محیطی، اجرای طرح های کاداستر اراضی کشاورزی و منابع طبیعی، جمع آوری اطلاعات توصیفی اراضی کشاورزی و منابع طبیعی، اجرای طرح های هوشمندسازی کشاورزی، تهیه و توسعه بانک های اطلاعاتی پایش، پیش بینی و مدیریت خشکسالی، توسعه سیستم های پایش و پیش بینی سیلاب، ساخت دستگاه های اندازه گیری پارامترهای محیطی و … اشاره کرد.
– در مورد قراردادها و فعالیت های کنونی خود توضیحاتی بفرمایید.
شرکت چندین قرارداد در رابطه با مدیریت جامع منابع آب، مدیریت جامع خشکسالی، تحلیل اطلاعات در علوم محیطی، توسعه و مدیریت پارسل های کشاورزی و همچنین ساخت و فروش دستگاه های برداشت پارامترهای محیطی را در دست اجرا دارد. اخیراً قرارداد ساخت و نصب دستگاه های فوق کم مصرف برداشت سطح آب مخصوص سیلاب ها را تکمیل و اجرایی نموده است.
– شرکت شما تاکنون چه دستاوردهایی داشته است؟
به صورت کلی می توان گفت دستاوردهای شرکت شامل توسعه سخت افزارها، نرم افزارها و همچنین برنامه ریزی و تحلیل اطلاعات در علوم محیطی می باشد. تا به حال چندین نرم افزار پرکاربرد در زمینه تحلیل اطلاعات محیطی ارائه کرده ایم. برای مثال نرم افزار ZimaSPI برای بحث اندازه گیری شاخص های خشکسالی هواشناسی، هیدرولوژی و خشکسالی آب های زیرزمینی را ایجاد و در دسترس علاقه مندان قرار داده ایم. همچنین نرم افزارهایی برای محاسبه تبخیر و تعرق، پردازش تصاویر ماهواره ای، اندازه گیری فرسایش آبی و بادی و … را ارائه کرده ایم. اضافه بر آن یک روش بسیار کاربردی و با دقت مناسب برای پیش بینی خشکسالی در سطح منطقه ای و بر اساس قابلیت های هوش مصنوعی ارائه کرده ایم که دستاورد آن در یک مقاله ISI در یکی از مجلات بسیار معتبر بین المللی به چاپ رسیده است.
در زمینه توسعه پایگاه اطلاعاتی نیز تا به حال چندین نرم افزار را ایجاد و برای تحلیل این اطلاعات نیز کدهای مربوطه را ارائه کرده ایم. بر اساس این یافته ها، قابلیت مدیریت داده و اطلاعات در علوم محیطی به طور چشمگیری افزایش می یابد.
در زمینه ساخت سخت افزارها نیز باید بگویم که تا به حال چند سخت افزار و دستگاه پرکاربرد در حیطه علوم محیطی را ایجاد کرده ایم. بیشتر این دستگاه ها برای اندازه گیری پارامترها در علوم محیطی توسعه یافته اند. برای مثال اندازه گیری دبی سیلاب و یا اندازه گیری تغییرات سطح آب در چاه ها، دستگاه های قدرتمند و کارایی را توسعه داده ایم.
– لطفا در مورد دستگاه فوق کم مصرف اندازه گیری سطح آب توضیح دهید
محصول مورد نظر دستگاه فوق کم مصرف اندازه گیری سطح آب است که برای جمع آوری اطلاعات تغییرات سطح آب توسعه یافته است. در حال حاضر اندازه گیری منابع آب سطحی در کشور بیشتر بر مبنای استفاده از تعیین رابطه دبی – اشل و قرائت دستی آن هاست. البته دستگاه های خودکارِ ثباتِ برداشت اطلاعاتِ سطح و سرعت آب نیز نصب و مورد استفاده قرار گرفته‌اند که بیشتر در انتهای حوزه‌های آبخیز بزرگ قرار دارند و لذا تحلیل برآورد منابع آب از سطح حوزه های آبخیز کوچک و متوسط را با محدودیت روبرو می‌سازند. از طرف دیگر دستگاه‌های ثبات بیشتر ساخت کشورهای خارجی بوده و تامین دستگاه‌ها، قطعات و خدمات پس از فروش آن ها در کشور با مشکلاتی روبرو می باشد. اضافه بر آن بزرگی و نیاز به برق شهری و یا سلول های خورشیدی در این نوع دستگاه ها، نیازمند تمهیدات نگهبانی و یا مراقبت مستمر است که هزینه های جمع آوری اطلاعات سطح آب را بسیار پرهزینه می کند.

با کار مداوم (حدود سه سال) شرکت دیده بان توسعه پایدار دستگاه هایی را در این زمینه توسعه داده است که مشکلات فوق را مرتفع ساخته است. دستگاه ها به صورت فوق کم مصرف هستند. بدین صورت که با حداقل چهارباتری قلمی ساده و بدون نیاز به برق شهری و یا سلول های خورشیدی، به مدت 2 سال داده برداری در شرایط بسیار سخت طبیعت را امکان پذیر می سازد. در این حالت دستگاه به صورت یک لوله حداکثر با قطر 6 سانتی متر و ارتفاع دلخواه و مورد نظر است که در کنار رودخانه ها، کانال ها و … به راحتی نصب می شود و نیازی به هزینه نگهداری ندارد.

– ویژگی منحصر به فرد این محصول چیست و آیا نمونه دیگر داخلی یا خارجی دارد؟
ویژگی منحصر به فرد آن کوچکی، فوق کم مصرف بودن و بدون نیاز به هزینه های نگهبانی است که البته یک ویژگی بسیار مهم آن اندازه گیری تغییرات سطح آب به صورت غیر تماسی است. در این حالت دقت دستگاه به طور چشمگیری افزایش می یابد و عمر مفید آن نیز بسیار زیاد می شود. چرا که در تماس با آب نیست. دستگاه به صورت التراسونیک به جمع آوری اطلاعات سطح آب در داخل یک لوله نازک می پردازد که در کنار فوق کم مصرف بودن آن رویکردی نو در سطح کشور است. در حالت عادی استفاده از سنسورهای التراسونیک در داخل لوله امکان پذیر نیست و به همین خاطر از سنسورهای التراسونیک بیرون از لوله استفاده می شود که آسیب پذیری دستگاه را بسیار افزایش می دهد. نمونه خارجی و گاها داخلی دستگاه ها به فوق کم مصرف نیز وجود دارد ولی متناسب با نمونه ای که در حال حاضر ما ارائه کرده ایم، این اولین بار است که چنین دستگاهی ارائه می شود. در واقع استفاده از سنسورهای التراسونیک در داخل لوله های نازک و به صورت فوق کم مصرف اولین بار است که ارائه می شود. از این رویکرد ما برای اندازه گیری سطح آب در چاه های پیزومتری نیز استفاده می کنیم.
– مشکلات و موانعی که بر سر راه شرکت شماست را بفرمایید.
به هر حال ساخت دستگاه ها و توسعه نرم افزارهایی این چنینی که برای اولین بار نیز ابداع می شوند، نیاز به هزینه بسیار زیاد، نیروی انسانی متخصص و با تجربه و زمان دارد. خصوصا در رابطه با نیروی انسانی، دسترسی به نیروهایی که در سطح قابل قبولی تخصص داشته باشند و در این زمینه نیز تجربه داشته باشند بسیار مشکل و پرهزینه است. گاهاً عدم وجود تجربه کافی، کار ما را با مشکل مواجه می کند و در این حالت نیازمند آزمون و خطا هستیم. این فرآیند آزمون و خطا به معنی افزایش هزینه و همچنین افزایش زمان اجرای پروژه است. ولی به هر حال توسعه نیازمند هزینه است و ما انتظار داریم که بخشی از این هزینه ها توسط ارگان های ذیربط در قالب طرح های پژوهشی فراهم گردد. همچنین با توجه به زمان بر بودن این نوع پروژه ها، نیاز به زمان کافی تا توسعه محصول در ارزیابی پروژه های ما در نظر گرفته شود. در غیر این صورت، برای انجام چنین کارهای زیربنایی و اساسی در کشور نیازمند محصولات خارجی هستیم.
– حضور در پارک علم و فناوری یزد چه فایده ای برای شما داشته است؟
پارک علم و فناوری یزد، محیطی منحصر به فرد است و افرادی با تخصص های گوناگون در آن فعالیت می نمایند. ترکیب این تخصص ها و اتخاذ رویکرد بین رشته ای فرصتی بسیار عالی است که باید غنیمت شمرده شود. ما تا به حال از این فرصت به خوبی استفاده کرده ایم و از تخصص های مختلف در پارک بهره برده ایم. در رابطه با همین فرآیند ساخت دستگاه های فوق کم مصرف، بخش مکانیکی دستگاه ما توسط شرکت کیان فن آوران مهرسام (واقع در مرکز بیوتکنولوژی) طراحی گردید که بسیار خوب هم این کار اجرا شد. همچنین پارک علم و فناوری یزد کارشناسان مجربی دارد که در پیشبرد اهداف شرکت حمایت ها و راهنمایی های بسیار خوبی ارائه می دهند.